Ժայռի մեջ կիսաթաքնված վանք և «Սուրբ Գեղարդի» ավանդությունը

Գեղարդավանքը գտնվում է Ազատի կիրճի վերին հատվածում՝ բարձր, ուղղաձիգ ժայռերի տակ, այնպես, որ վանքի մի մասը կարծես փորված լինի հենց լեռան մեջ։ Վանքի անունը կապված է «Սուրբ Գեղարդի»՝ այն նիզակի հետ, որով ըստ ավանդության հարվածել են Քրիստոսին, և որը մի ժամանակ պահվել է այստեղ։

Վանքի տարածքում պահվում են ինչպես առանձին կանգնած եկեղեցիներ, այնպես էլ ամբողջությամբ ժայռափոր սրահներ և մատուռներ, որտեղ գմբեթները բացվում են ուղղակի դեպի լեռան ներսը։ Քարախցիկներից մեկում, եթե նայես վերև, կտեսնես կլոր բացվածք, որտեղից ներքև է ընկնում լույսի շողը՝ ստեղծելով ճշմարիտ քարայրային կաթեդրալի զգացողություն։

Պատմություն և թվագրում

Վանքի ամենահին շերտերը թվագրվում են առնվազն 4-րդ դարով, իսկ ներկայիս գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Աստվածածինը, կառուցվել է 13-րդ դարում՝ Զաքարյանների ժամանակ։ Այդ շրջանում այստեղ ձևավորվում է ամուր ամրացված մենաստան՝ պարիսպներով, դարպասներով և բակերով։

Ճարտարապետություն և ժայռափոր սենյակներ

Գեղարդում կարող ես տեսնել մի քանի տարբեր աշխարհի միավորվում․ դասական խաչաձև-գմբեթավոր եկեղեցիներ, խոր քարայրային սրահներ, կամարներով ու խաչքարներով պատված պատեր և բակ, որը բացվում է դեպի կիրճ։ Խաչքարները հաճախ փորված են ոչ թե առանձին քարերի վրա, այլ հենց ժայռի մակերեսին։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ և այսօր

Գեղարդավանքը և վերին Ազատի կիրճը ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես եզակի լանդշաֆտային և հոգևոր համալիր։ Այսօր էլ վանքը գործող սրբավայր է, իսկ շրջակա բարձունքներից դեպի կիրճի ուղղությամբ բացվող տեսարանները այն դարձնում են Հայաստանի ամենահիշվող կանգառներից մեկը։