Բագրատունյաց ժամանակների ուսման ու ճարտարապետության կենտրոն

Հաղպատի վանքը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Դեբեդի կիրճի վերևում գտնվող բարձունքի վրա, որտեղից բացվում են կանաչ լանջեր ու խոր ձորեր։ Վանքը հիմնադրել են Բագրատունիները 10-րդ դարում, և երկար ժամանակ այն եղել է միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր ու կրթական կարևոր կենտրոններից մեկը։

Գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Նշանը, կառուցվել է 976–991 թթ․ թագուհի Խոսրովանույշի պատվերով, իսկ հետագա դարերում համալիրին ավելացել են գավիթներ, զանգակատուն, գրատուն, խաչքարերով պատված պատեր և այլ շենքեր։

Գրատուն, գավիթ և խաչքարներ

Հաղպատը հայտնի է իր մեծ գավիթով, որտեղ հավաքվել են ոչ միայն ուխտավորները, այլև ուսանողներն ու գիտնականները․ վանքի գրատունը երկար ժամանակ եղել է ձեռագրերի գրության ու պահման վայր։ Տարածքում շատ են խաչքարներն ու արձանագրությունները, որոնք պատմում են դարերի ընթացքում այստեղի նվիրատուների ու վանականների մասին։

Վանքի սենյակների և միջանցքների միջով քայլելիս զգացվում է, որ սա եղել է ամբողջ «գյուղ»՝ իր բակերով, կացարաններով, կեցության ու ուսման համար նախատեսված անկյուններով, ոչ թե միայն մեկ եկեղեցի։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ և զուգակցումը Սանահինի հետ

Հաղպատի և Սանահինի վանքերը միասին ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես Բագրատունյաց Հայաստանի բարձրագույն ճարտարապետական օրինակներ։ Երկու վանքերն էլ կառուցված են մոտիկ՝ Դեբեդի կիրճի հակառակ կողմերում, այնպես որ սովորաբար այցելում են նույն օրն ու նույն երթուղու ընթացքում։

Այսօր

Հաղպատը այսօր էլ գործող վանք է, բայց միևնույն ժամանակ հանգիստ, գյուղական մթնոլորտով տարածք՝ խոտածածկ տանիքներով, քարե արահետներով և մշտապես մի փոքր մառախլապատ երկնքով։ Եթե սիրում ես Լոռու լանդշաֆտը, Հաղպատը այդ զգացողության շատ լավ «կոնցենտրատն» է։