Կիրճի եզրին կանգնած վանք

Սաղմոսավանքը գտնվում է Արագածոտնի մարզում՝ Քասաղ գետի կիրճի եզրին, Սաղմոսավան գյուղի վերևում։ Վանքի բակից բացվում է կիրճի ուղղահայաց լանջերի տեսարան, որը Հայաստանի ամենատպավորիչ բնական ֆոններից մեկն է վանական կառույցի համար։

Հիմնադրում և Զաքարյաններ

Վանքը հիմնադրվել է 1215 թ. Զաքարե և Իվանե Զաքարյան եղբայրների կողմից՝ նրանց քաղաքական ու ռազմական հզորության գագաթնակետի շրջանում։ Կառուցվել են Սուրբ Աստվածածին գլխավոր եկեղեցին, գավիթը, ձեռագրատունը և մի շարք օժանդակ շինություններ։

Ճարտարապետություն

Եկեղեցու ճակատի քանդակազարդ հարդարանքը, գավիթի կամարների ձևաբանությունը և ձեռագրատան մանրամասները ցույց են տալիս Զաքարյան շրջանի հայկական ճարտարապետության բնորոշ ոճը։ Խաչքարերն ու արձանագրությունները պատերին պատմում են վանքի հովանավոր ընտանիքների ու նվիրատուների մասին։

Այսօր

Սաղմոսավանքը Հովհաննավանքի հետ կազմում է Արագածոտնի «վանքերի» երթուղին, և երկուսն էլ սովորաբար այցելում են նույն օրը։ Քասաղի կիրճի տեսարանն ու վանքի հանգիստ մթնոլորտը հատկապես սիրելի են լուսանկարիչների ու բնությունը սիրողների համար։