Բագրատունյաց դարաշրջանի գիտության ու հոգևոր կյանքի կենտրոն

Սանահինի վանքը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Դեբեդի կիրճի վերևի բարձունքի վրա, Հաղպատի վանքի հարևանությամբ։ Հիմնադրվել է 10-րդ դարում Բագրատունիների կողմից և արագ դարձել է միջնադարյան Հայաստանի կրթական ու հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոն։

Վանքի անվան ծագման մասին կա ավանդություն, ըստ որի հարևան Հաղպատի վանքի հիմնադրման ժամանակ Սանահինի վանականները ասել են «սա հին է» («Սա նա հին»), ինչից էլ ձևավորվել է «Սանահին» անվանումը։

Ճարտարապետություն

Վանական համալիրն ունի մի քանի եկեղեցի, գավիթ, գրատուն, ակադեմիա և կամուրջ։ Գլխավոր եկեղեցին՝ Սուրբ Փրկիչը, կառուցվել է 966 թ., իսկ ավելի ուշ ավելացվել են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, մեծ գավիթը և ձեռագրատունը, որոնք կազմում են ամբողջական ու հետաքրքիր ճարտարապետական համալիր։

Ակադեմիա և կրթություն

Սանահինում գործել է Հայաստանի առաջին ակադեմիաներից մեկը, որտեղ դասավանդվել են աստվածաբանություն, փիլիսոփայություն, երաժշտություն և բնական գիտություններ։ Այստեղ են ուսումնառել ու ստեղծագործել բազմաթիվ հայ մատենագիրներ ու գիտնականներ, այդ թվում՝ ականավոր Գրիգոր Մագիստրոսը։

ՅՈՒՆԵՍԿՕ և Հաղպատի հետ կապը

Սանահինի և Հաղպատի վանքերը 1996 թ. ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես Բագրատունյաց Հայաստանի ճարտարապետության բարձրագույն նվաճումներ։ Երկու վանքերն էլ գտնվում են Դեբեդի կիրճի հակառակ կողմերում և սովորաբար այցելում են նույն օրը։

Այսօր

Սանահինը հանգիստ, գյուղական մթնոլորտով վայր է, որտեղ կարելի է ամառ ու աշուն ազատ շրջել վանքի բակերում, տեսնել հին խաչքարները և վայելել Դեբեդի կիրճի կանաչ տեսարանները։