Վանք, որը բառացիորեն կանգնած է կիրճի եզրին

Տաթևի վանքը կառուցված է Վորոտանի խոր կիրճի եզրին, մի բարձրակի վրա, որտեղից բացվում են գրեթե ուղղահայաց լանջեր դեպի ներքև։ Եթե նայես վերևից, վանքը թվում է փոքր ամրոց, որը պահում է ամբողջ շրջանը։

Վանքի գլխավոր միջուկը ձևավորվել է 9–10-րդ դարերում․ այստեղ են Սուրբ Պողոս-Պետրոս գլխավոր եկեղեցին, Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, մատուռներ, խցեր և այգիներ, որոնք շրջապատված են պաշտպանական պարիսպներով։

Միջնադարյան համալսարան և գիտության կենտրոն

Տաթևը միջնադարում հայտնի էր իր համալսարանով, որը գործել է 14–15-րդ դարերում և համարվել է Հայաստանի գիտական ու գրական կարևոր կենտրոն․ այստեղ են դասավանդել հայտնի վարդապետներ, գրվել և ծաղկվել են ձեռագրեր։

Վանքի ներսում այսօր էլ կարելի է տեսնել գրատան, բակերի և խցերի հետքերը, որոնք հիշեցնում են, որ Տաթևը միայն աղոթքի, այլ նաև ուսման և գրի վայր է եղել ամբողջ շրջանի համար։

Ճարտարապետություն և «ցնցվող սյուն»

Տաթևի համալիրում առանձնանում է նաև հայտնի «ցնցվող» կամ ճոճվող սյունը, որը ըստ ավանդության ծառայել է որպես երկրաշարժերի կամ վտանգի զգուշացնող․ այն փոքր շարժումների է արձագանքում և հետաքրքիր օրինակ է միջնադարյան ինժեներական մտածողության։

«Տաթևի թևեր» ճոպանուղին և այսօր

Վորոտանի կիրճի վրայով անցնող «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին այսօր աշխարհի ամենաերկար ուղիղ երթուղով ճոպանուղիներից է, որը միացնում է Ալիձոր գյուղը Տաթևի վանքին։ Ճանապարհը տևում է շուրջ 12 րոպե, և այդ ընթացքում վանքը քիչ-քիչ է մոտենում վերևից՝ բացելով կիրճի և սարահարթի ամբողջ պատկերը։

Տաթևը հիմա էլ շարունակում է լինել ուխտավայր և Սյունիքի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկը․ այստեղ եկողները միաժամանակ ստանում են միջնադարյան վանքի, լեռների ու ժամանակակից ճոպանուղու համադրությունը։